Promieniowanie jonizujące oddziaływuje na wszystkie organizmy żywe a więc także na człowieka, lecz jego skutki działania i następstwa zależą głównie od:
|
Szkodliwy wpływ promieniowania jonizującego na organizm żywy i człowiek polega na wzbudzaniu i jonizacji atomów, które z kolei mogą prowadzić do zmian czynnościowych i morfologicznych. Jednak nie wszystkie zmiany w budowie i funkcjonowaniu materiału genetycznego organizmu ujawniają się natychmiastowo. Zwykle aby zaobserwować zmiany trzeba określonego odcinka czasu, są to tak zwane zmiany późne. Skutki napromieniowania ciała ludzkiego przedstawiono w tabeli nr 2. Natomiast charakterystyka wybranych rodzajów promieniowania ujęta została w tabeli nr 3 na stronie 8.
Biologiczne skutki promieniowania jonizującego u ludzi można podzielić na dwie grupy:
somatyczne - występujące bezpośrednio po napromieniowaniu całego ciała. Późniejsze skutki takiego napromieniowania to białaczka, nowotwory złośliwe kości, skóry, zaćma, zaburzenia przewodu pokarmowego, bezpłodność.
genetyczne - związane z mutacjami w obrębie materiału genetycznego. Małe dawki promieniowania pochłonięte jednorazowo, dają obraz morfologiczny w postaci zmutowanych organizmów dopiero w kolejnych pokoleniach. Z kolei duże dawki są najczęściej dawkami letalnymi.
Tab. Skutki napromieniowania ciała ludzkiego.
| Dawka [Sv] | Skutki napromieniowania |
| 0,25 | brak wykrywalności skutków klinicznych |
| 0,25-0,50 | zmiany obrazu krwi |
| 0,50-1,00 | mdłości, zmęczenie |
| 1,00-2,00 | mdłości, wymioty, wyczerpanie, zmniejszona żywotność, biegunka |
| 2,00-4,00 | mdłości, wymioty, niezdolność do pracy, pewna liczba zgonów |
| 4,00-6,00 | 50% zgonów (wciągu 2 - 6 tygodni) |
| 6,00 i więcej | prawie 100% zgonów |
Promieniowanie niejonizujące uważa się obecnie za jedno z poważniejszych zanieczyszczeń środowiska. Promieniowanie to powstaje w wyniku działania zespołów sieci i urządzeń elektrycznych w pracy, w domu, urządzeń elektromedycznych do badań diagnostycznych i zabiegów fizykochemicznych, stacji nadawczych, urządzeń energetycznych, telekomunikacyjnych, radiolokacyjnych i radionawigacyjnych. Negatywny wpływ energii elektromagnetycznej przejawia się tak zwanym efektem termicznym, co może powodować zmiany biologiczne (np. zmianę właściwości koloidalnych w tkankach), a nawet doprowadzić do śmierci termicznej. Pole elektromagnetyczne wytwarzane przez silne źródło niekorzystnie zmienia warunki bytowania człowieka, wpływa na przebieg procesów życiowych. Może powodować wystąpienie zaburzeń funkcji ośrodkowego układu nerwowego, układów: rozrodczego, hormonalnego, krwionośnego oraz narządów słuchu i wzroku. Ludzie pracujący w obrębie działania takiego pola są szczególnie podatni, co potwierdzają badania lekarskie, na "chorobę radiofalową" zwaną także "chorobą mikrofalową". Zespól ten charakteryzuje się następującymi objawami:
|
Obecność pól elektromagnetycznych ma wpływ nie tylko na człowieka lecz także na pozostałą część ożywionej natury. U roślin obserwuje się opóźniony wzrost i zmiany w budowie zewnętrznej, u zwierząt natomiast zaburzenia neurologiczne, nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu krążenia, zakłócenia wzrostu, żywotności i płodności.
Tab. Charakterystyka wybranych rodzajów promieniowania.
| Rodzaj promieniowania | Właściwości | Znaczenie w środowisku | Do zatrzymania wystarczy |
| Cząstki alfa | Promieniowanie korpuskularne. Tego typu promieniowanie jest charakterystyczne dla dodatnio naładowanych atomów helu, jest także emitowane przez niektóre radioizotopy, np. Uran, Rad. Promieniowanie to charakteryzuje się najmniejszą przenikliwością spośród promieniowania alfa, beta i gamma. | Jest niebezpieczne, gdy źródło promieniowania dostanie się do organizmu. | Kartka papieru. |
| Cząstki beta | Promieniowanie korpuskularne. Charakterystyczne dal cząstek naładowanych dodatnio lub ujemnie, jest emitowane przez jądra niektórych radioizotopów | Jest niebezpieczne, gdy źródło promieniowania dostanie się do organizmu. Może powodować oparzenia skóry. | Zwykłe szkło, cienka blacha metalowa, np. z aluminium. |
| Promieniowanie gamma | Promieniowanie elektromagnetyczne o dużej energii i małej długości fali, jest najbardziej przenikliwe spośród alfa, beta i gamma, emitowane podczas rozszczepiania jądra izotopów. | Jest bardzo groźnym czynnikiem rażenia w przypadku skażeń. Powoduje zmiany w strukturze DNA i chromosomów, może wywoływać białaczkę, nowotwory skóry i kości | Tarcze z metali ciężkich, np. ołowiu. |
| Promieniowanie rentgenowskie - X | Promieniowanie elektromagnetyczne o długości fali od 0,001A do 100A, rozróżnia się promieniowanie rentgenowskie miękkie (mniej przenikliwe) i twarde (bardziej przenikliwe). | Jest niebezpieczne może wywoływać białaczkę. | Szkło ołowiowe. gruba blacha metalowa z ołowiu, żelaza. |
| Promieniowanie ultrafioletowe - UV | Krótkofalowe promieniowanie elektromagnetyczne o długości fali 0,4nm - 10nm, stanowi 9% promieniowania słonecznego, niewidzialne dla oka ludzkiego, jest silnie pochłaniane przez warstwę ozonową. | Dawki w normie działają pozytywnie,
zabijając mikroorganizmy chorobotwórcze, inicjuje
syntezę witaminy D u ssaków, ptaków. Nadmierne dawki są szkodliwe dla zdrowia. (skóra, oczy) |
Filtry pochłaniające ten zakres promieniowania. |
| Promieniowanie widzialne | Część promieniowania słonecznego o długości fali w zakresie 0,4-0,75?m, widzialne dla ludzkiego oka. | Źródło energii decyduje o życiu na Ziemi, przebiegu procesu fotosyntezy, stymuluje procesy rozrodu i rozwoju. Warunkuje aktywność dobową i sezonową organizmów. | Filtry pochłaniające dany zakres promieniowania. |
| Promieniowanie podczerwone | Fale elektromagnetyczne o długości większej niż 0,75?m, składnik promieniowania słonecznego, niewidzialne dla oka ludzkiego, jest emitowane przez nagrzane ciała | Ma duże znaczenie ekologiczne, głównie ze względu na wywoływanie efektu cieplarnianego. Wzmaga procesy produkcji biologicznej. | Filtry pochłaniające ten zakres promieniowania. |
| Promieniowanie o wysokiej częstotliwości. | Fale elektromagnetyczne o dł. fali 100 m do 1 mm. Promieniowanie tego typu jest niewyczuwalne przez zmysły człowieka. Emitowane jest przez urządzenia radio-telewizyjne, telekomunikacyjne, elektryczne i elektroniczne. | Działanie negatywne w postaci efektu termicznego komórek. | Blachy żelazne lub albuminowe o grubości 0,5mm oraz gęsta siatka mosiężna lub miedziana. |